|
GI Tract / דער פֿאַרדיי־קאַנאַל
דער פֿאַרדיי־קאַנאַל איז אַ לאַנגע רער וואָס ציט זיך אַרום 03 פֿוס (9 מעטער), פֿונעם מויל העט ביז דער אַנאַלער עפֿענונג, און דינט ווי דעם קערפּערס שפּײַז־צעפּיצלער: ער פֿאַרדייט וואָס מע עסט, זאַפּט אײַן דאָס נערוואַרג און ווערט פּטור פֿון דער צואה. צי איר גלייבט צי נישט שפּילט דאָס שפּײַעכץ אַ קריטישע ערשטע ראָלע בײַם פֿאַרדייען, וואָרן סע באַנעצט און צעברעקלט די שטיקעלעך עסן און לאָזט אַרויס ענזימען וואָס פֿאַרלײַכטערן דאָס גליטשן זיך דורכן קאַנאַל. אַ מאָל מאַכן זיך צרות אינעם פֿאַרדייטראַקט וואָס שטערן די געוויינטלעכע פֿונקציעס. למשל, דער זײַערס־קריקפֿלײץ מאַכט זיך ווען דאָס מאָגן־זײַערס פֿליסט אויף צוריק און שאַפֿט אַ ברענעניש אונטערן האַרצן. אַן אַנדער אָפֿטע צרה איז אַ צערייצטע קישקע וואָס קער דערפֿירן צו בויכקראַמפֿן. לאָמיר נישט פֿאַרגעסן די גאַלשטיינער און מאָגן־אולצערס... און פֿאַרשטייט זיך, אויך דעם אַפּענדיציט, אַן אָנצינדונג פֿון דער בלינדער קישקע (וואָס פֿאָדערט בדרך־כּלל אַן אָפּעראַציע). האָפֿנטלעך האָט איר קיין מאָל נישט איבערגעלעבט קיין צרות מיטן פֿאַרדייטראַקט, נאָר, הממם… שווער צו גלייבן.
[DER FARDÉY-KANÁL IZ A LÁNGE RER VOS TSIT ZIKh ARÚM DRÁYSIK FUS (NAYN MÉTER), FÚNEM MOYL HET BIZ DER ANÁLER ÉFENUNG, UN DINT VI DEM KÉRPERS ShPÁYZ-TSEPÍTSLER: ER FARDÉYT VOS ME EST, ZAPT AYN DOS NÉRVARG UN VERT PÓTER FUN DER TSÓYE. TSI IR GLEYBT TSI NIShT ShPILT DOS ShPÁYEKhTS A KRÍTIShE ÉRShTE RÓLE BAM FARDÉYEN, VORN SE BANÉTST UN TSEBRÉKLT DI ShTÍKELEKh ESN UN LOZT ARÓYS ENZÍMEN VOS FARLÁYKhTERN DOS GLITShN ZIKh DURKhN KANÁL. A MOL MAKhN ZIKh TSÓRES ÍNEM FARDÉYTRAKT VOS ShTERN DI GEVÉYNTLEKhE FÚNKTSYES. LEMÓShL, DER ZÁYERS-KRÍKFLEYTS MAKhT ZIKh VEN DOS MÓGN-ZÁYERS FLIST AF TSURÍK UN ShAFT A BRÉNENISh ÚNTERN HARTSN. AN ÁNDER ÓFTE TSÓRE IZ A TSERÉYTSTE KÍShKE VOS KER DERFÍRN TSU BÓYKhKRAMFN. LÓMIR NIShT FARGÉSN DI GÁLShTEYNER UN MÓGN-ÚLTSERS… UN FARShTÉYT ZIKh, OYKH DEM APENDITSÍT, AN ÓNTSINDUNG FUN DER BLÍNDER KÍShKE (VOS FÓDERT BEDÉREKh-KLAL AN OPERÁTSYE). HÓFNTLEKh HOT IR KEYN MOL NIShT ÍBERGELEBT KEYN TSÓRES MITN FARDÉYTRAKT, NOR, HMMMM… ShVER TSU GLEYBN.]
Your GI tract is a long tube, around 30 feet (9 meters), that runs from your mouth all the way to your anus. It acts as your body's food processor, digesting what you eat, absorbing nutrients, and getting rid of waste. Believe it or not, your saliva plays a critical initial role in digestion, as it moistens and breaks down pieces of food, and also releases enzymes, to allow for smoother transit through the system. Sometimes, the digestive tract experiences problems that disrupt how it works. For example, acid reflux happens when stomach acid flows backward into your throat, causing heartburn. Another common problem is irritable bowel syndrome (IBS), which can cause stomach cramps. Let’s not forget gallstones and stomach ulcers…. And of course, there’s appendicitis, an inflammation of the appendix (which usually requires surgery). Hopefully, our readers have never experienced any GI issues, but hmmm…. probably unlikely.
acid reflux: דער (זײַערס־)קריקפֿלײץ
[DER (ZÁYERS-)KRÍKFLEYTS]
anus: די אַנאַלע עפֿענונג, ־ען; דער אַנוס, ־ן
[DI ANÁLE ÉFENUNG, -EN; DER ÁNUS, -N]
appendicitis: דער אַפּענדיציט
[DER APENDITSÍT]
appendix: די בלינדע קישקע, ־ס
[DI BLÍNDE KÍShKE, -S]
bowel(s): געדערעם (ל״ר); קישקעס (ל״ר)
[GEDÉREM (pl.); KÍShKES (pl.)]
colon: די גראָבע קישקע, ־ס
[DI GRÓBE KÍShKE, -S]
digest: פֿאַרדייען; פֿאַרדײַען
[FARDÉYEN; FARDÁYEN]
digestive/gastrointestinal tract: דער פֿאַרדײ־קאַנאַל; דער פֿאַרדײטראַקט
[DER FARDÉY-KANAL; DER FARDÉYTRAKT]
duodenum: די צװעלפֿפֿינגער־קישקע, ־ס; דער דואָדענום, ־ס
[DI TSVÉLFFINGER-KÍShKE, -S; DER DUODÉNUM, -S]
enzyme: דער ענזים, ־ען
[DER ENZÍM, -EN]
esophogus: די/דער שפּײַזרער, ־ן; דער װשט, ־ן
[DI/DER ShPÁYZRER, -N; DER VÉYShET, -N]
gall bladder: דער גאַלפּענכער, ־ס; דאָס גאַלזעקל, ־עך; די גאַל, ־ן
[DER GÁLPENKhER, -S; DOS GÁLZEKL, -EKh; DI GAL, -N]
gallstone: דער גאַלשטײן, ־ער
[DER GÁLShTEYN, -ER]
gastric ulcer: דער מאָגן־אולצער, ־ס; דאָס מאָגן־געשװיר, ־ן
[DER MÓGN-ÚLTSER, -S; DOS MÓGN-GEShVÍR, -N]
heartburn: דאָס ברענעניש אונטערן ‹אין/אויפֿן› האַרצן; דאָס ברענעניש אונטערן לעפֿעלע
[DOS BRÉNENISh ÚNTERN HARTSN; DOS BRÉNENISh ÚNTERN LÉFELE]
inflammation: די פֿאַרצינדונג, ־ען; דער אָנצינד, ־ן; די אָנצינדונג, ־ען
[DI FARTSÍNDUNG, -EN; DER ÓNTSIND, -N; DI ÓNTSINDUNG, -EN]
irritable bowel syndrome: די צערײצטע קישקע
[DI TSERÉYTSTE KÍShKE]
large intestine: די גראָבע קישקע, ־ס; דיקע געדערעם (ל״ר)
[DI GRÓBE KÍShKE, -S; DÍKE GEDÉREM (pl.)]
liver: די לעבער, ־ס
[DI LÉBER, -S]
mouth: דאָס מױל, מײַלער
[DOS MOYL, MÁYLER]
nutrients: שפּײַז־שטאָפֿן; נערטײלן; דאָס נערװאַרג (קאָל׳); דאָס שפּײַזװאַרג (קאָל׳)
[ShPÁYZ-ShTOFN; NÉRTEYLN; DOS NÉRVARG (coll.); DOS ShPÁYZVARG (coll.)]
rectum: די גראָדע ‹גלײַכע› קישקע, ־ס; דער רעקטום, ־ס
[DI GRÓDE ‹GLÁYKhE› KÍShKE, -S; DER RÉKTUM, -S]
saliva: דאָס שפּײַעכץ; די סלינע
[DOS ShPÁYEKhTS; DI SLÍNE]
small intestine: די שמאָלע ‹דינע/לאַנגע› קישקע, ־ס
[DI ShMÓLE ‹DÍNE/LÁNGE› KÍShKE, -S]
stomach: דער מאָגן, ־ס
[DER MOGN, -S]
waste (feces): די צואה (ל״י); עקסקרעמענטן
[DI TSÓYE (sg.); EKSKREMÉNTN]
| 
